ايرج افشار
مقدمه 15
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
يادداشت نخستين دفتر تاريخ شامل هشت رساله در سال 1380 انتشار يافت و اميدست كه در نظر مورخان و پژوهندگان زمينههاى جامعهشناسى مفيد افتاده باشد ، ازينروى كه دست يافتن به آنگونه نوشتههاى كوتاه و دورمانده به صورت نسخهء خطى معمولا دشوار است و با انتشار آنها بدين صورت در دسترس عمومى خواهد بود . در دفتر دوم كه درين صحايف به نظر مورخان و پژوهندگان مىرسد هفده منبع ديگر متعلق به جريانهاى تاريخى و اجتماعى به چاپ رسيده است . دو تا از آنها با بخارا ارتباط دارد . اطلاعات جغرافيايى و محلى نسبت به آن شهر تاريخى در قرن سيزدهم چندان زياد نيست و تاكنون بيشتر از نوشتههاى سياحان اروپايى استفاده مىشد . ولى اين دو متن فارسى كه يكى نوشتهء مأمورى رسمى از ايران در عصر محمد شاه قاجار و ديگرى از مأمور كمپانى انگليسى هند مىباشد ، حاوى اطلاعات دست اول است . رسالههاى سوم و چهارم مربوط به آذربايجان است . يكى سفرنامهاى است و ديگرى دستورالعملهايى كه دولت عصر ناصرى به دو تن از كارگزاران خود براى رسيدگى به مسائل خارجىها و ايرانيان ارمنى داده بوده است . دو رساله به ترياك مربوط مىشود . يكى مرتبط است با مسائل بهداشتى و اجتماعى آن و ديگرى مربوط مىشود به ايجاد فكر تحديد ترياك در سال 1333 قمرى . قانوننامهء كومپانى سفينة النجات يادگارى است از عصر ناصر الدين شاه براى ايجاد ايمنى ( شايد نوعى بيمه ) و شرايط و احوال آن .